O nama

Klinička ili medicinska biohemija kao specijalistička struka i naučna disciplina bavi se praćenjem metaboličkih procesa u odnosu na fiziološke i patološke promjene u organizmu čovjeka. Analizom biološkog materijala različitim tehnikama dolazi do niza informacija u cilju predikcije razvoja, dijagnostike, praćenja toka i prognoze ishoda bolesti. Najzastupljenija je grana laboratorijske medicine, a većina crnogorskih specijalista iz ove oblasti članovi su nekadašnjeg EC4 Evropskog registra specijalista kliničke hemije i laboratorijske medicine koji je izrastao u EFLM registar specijalista laboratorijske medicine (EuSpLM).

Prvi podaci o postojanju neke vrste medicinsko laboratorijske dijagnostike u Crnoj Gori datiraju sa početka 19. vijeka, kada je u okviru apoteke „Sundečić“ postojao „laboratorijum“ za potrebe Podgorice i Cetinja, a u Danilovgradu privatna ordinacija dr Kujačića, za koju stoji „ljekar za unutrašnje bolesti sa kabinetom za mikroskopsko-hemijsku analizu“. Prva bakteriološko-hemijska laboratorija, koja je kasnije prerasla u Higijenski zavod, formirana je na Cetinju 1922. godine. Đak Prof. Fišera, poliglota i pionir ove struke, Rada Zupanec je tridesetih godina postavila metode za određivanje cijelog spektra analiza u krvi, urinu, želudačnom soku, likvoru, sputumu itd. Laboratorija je bila i nastavila da funkcioniše kao polivalentna, jedinstvena za sve oblasti laboratorijske medicinske dijagnostike. U drugim gradovima razvoj ove dijagnostičke grane počinje nakon Drugog svjetskog rata.

U tadašnjoj Narodnoj bolnici u Podgorici počinje sa radom 1956. godine bračni par Teodorović. Specijalistički ispit polažu 1962. i njihov radni vijek objeležava beskompromisna borba za afirmaciju struke i uvođenje cijelog niza dijagnostičkih procedura. U Domu zdravlja u Podgorici 1961. godine počinje karijeru i Prof. dr Jovan Kavarić, koji ne samo da uvodi nove postupke i automatizaciju u laboratorijsku dijagnostiku, već i promoviše edukaciju kadrova na svim nivoima. U njegovo vrijeme specijalizaciju iz oblasti medicinske biohemije završava 20 stručnjaka, a jedan je i od osnivača Srednje medicinske škole tj. Odsjeka za laborante 1964. godine.

 U Nikšiću, 1952.godine, primarijus Bosa Vujošević, prvi crnogorski specijalista medicinske biohemije, počinje razvoj medicinske laboratorije, formira je prostorno, kadrovski i postavlja cijeli spektar procedura. Njen posao nastavlja primarijus Blažo Petrović, koji vodi laboratorije u Opštoj bolnici Nikšić i Specijalnoj bolnici Brezovik.

U drugim opštinama laboratorijske službe brzo se razvijaju dolaskom mladih specijalista medicinske, a kasnije i kliničke biohemije.

Danas u našoj državi radi 57 specijalista kliničke/medicinske biohemije u laboratorijama javnog (primarnog, sekundarnog, tercijernog nivoa) i privatnog sektora. Među njima je veliki broj magistara, pet doktora nauka, a od 2010-te i šest užih specijalista iz oblasti laboratorijske endokrinologije, kliničke imunohemije, kliničko biohemijske reumatologije, molekularno-biološke i imunohemijske dijagnostike. Medicinsko-biohemijske laboratorije u javnom i privatnom sektoru opremljene su skoro isključivo opremom vodećih svjetskih proizvođača u oblastima kliničke hemije, hematologije, hemostaze i imunohemije, što je osnova za rad sa visokom pouzdanošću. U pogledu broja procedura u oblasti biohemije prednjači laboratorija na tercijernom nivou zdravstvene zaštite Centar za kliničko-laboratorijsku dijagnostiku KC Crne Gore, koji je u poslednjih desetak godina uveo cijeli niz novih analiza i tehnika kao što su: protočna citofluorimetrija, elektroforetske i hromatografske tehnike i proširio paletu hemostaze. Veće laboratorije privatnog sektora karakteriše objedinjavanje različitih oblasti laboratorijske medicine (biohemija sa hematologijom, imunologija, molekularna dijagnostika, mikrobiologija sa parazitologijom i patohistologija) tj. integrisana dijagnostika na jednom mjestu.

Društvo medicinskih biohemičara Crne Gore postoji od 1964. godine, a od 26. aprila 2006. pod sadašnjim imenom, Crnogorsko društvo kliničke hemije i laboratorijske medicine (CGDKH), koje je usklađeno sa savremenim standardima. Član je Balkanske, Evropske, te Internacionalne federacije za kliničku hemiju i laboratorijsku medicinu. Cilj CGDKH je da okuplja specijaliste kliničke/medicinske biohemije i medicinskih biohemičara u cilju unapređenja i razvoja svih grana ove oblasti u zdravstvenoj djelatnosti. Zadaci su da unapređuje kliničku hemiju i laboratorijsku medicinu podizanjem stručnog i naučnog nivoa kadrova, pokreće i utiče na rješavanje pitanja koja se odnose na ovu oblast, organizuje radne, stručne i naučne sastanke, seminare i kongrese, sarađuje sa državnim organima, organizacijama i predstavničkim tijelima radi rjesavanja problematike struke, zalaže se za pridržavanje načela i kodeksa struke, te preuzima odgovarajuće mjere u slučaju kršenja kodeksa etičkih načela, razmjenjuje stručna i naučna iskustva sa odgovarajućim udruženjima i organizacijama u Crnoj Gori i inostranstvu.

Do 2025. godine CGDKH je organizovao tri kongresa Balkanske kliničko laboratorijske federacije, dvije stručne konferencije sa međunarodnim učešćem (u pripremi je i treća) i cijelog niza jednodnevnih sastanaka tj kontinuirane poslijediplomske edukacije na mjesečnom nivou. Autor je dva vodiča - "Preporuke za pripremu pacijenata prije uzimanja uzorka krvi" (2015.) i "Preporuke za vrstu i stabilnost uzoraka u medicinskim laboratorijama" (2015.).

Predsjednici Društva od osnivanja do danas su: Dušan Teodorović, Bosiljka Vujošević, Miloš Janković, Jovan Kavarić, Blažo Petrović, Nada Cvetković, Vesna Mijatović, Milica Vuksanovć, Dejan Krivokapić, Danica Popović, Najdana Gligorović Barhanović i Tanja Antunović (sadašnji).

Autor: Najdana Gligorović Barhanović
Podgorica, 15.03.2025.